Monitoring dostępności cyfrowej w Polsce – wyniki 2024 i perspektywy na 2025

Monitoring dostępności cyfrowej w Polsce to jedno z najważniejszych narzędzi oceny tego, jak instytucje publiczne wywiązują się z obowiązku zapewnienia równego dostępu do treści online. Wyniki z 2024 roku pokazały, że mimo rosnącej świadomości wciąż stoimy przed ogromnym wyzwaniem, bowiem żadna z badanych stron ani aplikacji nie była w pełni zgodna z wymogami prawa. Problemy nie dotyczą tylko samych serwisów, ale także jakości deklaracji dostępności, które miały pomagać użytkownikom, a często stają się dodatkową barierą. W artykule przyglądamy się szczegółowo raportowi, omawiamy wnioski z ostatniego roku oraz wyjaśniamy, co czeka instytucje w 2025. Dzięki temu dowiesz się, jak przygotować swoją stronę, by nie zaskoczył Cię kolejny monitoring dostępności.

Co to jest Monitoring Dostępności?

Monitoring dostępności to systematyczne badanie zgodności stron internetowych oraz aplikacji mobilnych z wymogami Ustawy o dostępności cyfrowej (w Polsce – od 2019 r.) oraz z międzynarodowymi wytycznymi WCAG, realizowane przez Ministerstwo Cyfryzacji. W ramach tego procesu rozróżnia się:

• monitoring uproszczony – zautomatyzowane analizy obejmujące tysiące stron (w 2024: około 98 048) w celu identyfikacji podstawowych błędów technicznych (np. walidacja HTML, alternatywne teksty do grafik);
• monitoring szczegółowy – mający postać dogłębnych testów eksperckich i z udziałem użytkowników z niepełnosprawnościami (w 2024 roku objął 100 stron i 45 aplikacji mobilnych).

Monitoring dostępności strony i aplikacji mobilnych realizowany jest zgodnie z wymogami Unii Europejskiej (Decyzja Wykonawcza Komisji (UE) 2018/1524) oraz ww. ustawą i jest częścią szerszego systemu raportowania i poprawy dostępności cyfrowej w kraju.

Przede wszystkim służy on ocenie, w jakim stopniu instytucje publiczne rzeczywiście wdrażają dostępność cyfrową. Dzięki temu można zidentyfikować bariery, podjąć działania naprawcze i edukować podmioty o obowiązkach. To także forma ochrony interesów użytkowników, szczególnie osób z niepełnosprawnościami, którym prawo gwarantuje równy dostęp do informacji i usług.

Wyniki Monitoringu 2024 – ani jedna strona w pełni dostępna

Monitoring dostępności cyfrowej za rok 2024 przyniósł rezultaty, które trudno nazwać optymistycznymi. Zbadano blisko 100 tysięcy stron internetowych oraz setki aplikacji mobilnych należących do podmiotów publicznych. Wynik? Ani jedna strona ani aplikacja nie spełniała w pełni wymogów Ustawy o dostępności cyfrowej. To tak, jakbyśmy odwiedzili 100 urzędów z windami, które nigdy nie dojeżdżają na właściwe piętro. Formalnie coś działa, ale praktycznie wciąż pozostaje barierą.

Główne wyniki monitoringu 2024

• W badaniu uproszczonym sprawdzono aż 98 048 stron. Automatyczne narzędzia wykrywały przede wszystkim problemy techniczne, takie jak brak opisów alternatywnych do grafik, błędy w strukturze nagłówków czy brak etykiet w formularzach.
• W badaniu szczegółowym przeanalizowano 100 stron internetowych i 45 aplikacji mobilnych. 75 stron uznano za częściowo zgodne, 25 za całkowicie niezgodne. Podobnie wyglądały aplikacje – 37 spełniało kryteria tylko częściowo, a 8 w ogóle. Żadna nie była w pełni poprawna.
• Deklaracje dostępności, które zgodnie z prawem powinny jasno informować o stanie serwisu, okazały się w większości pustą formalnością. Jedynie 1% stron i zaledwie 2 aplikacje miały deklaracje zgodne z ustawą.

Dlaczego wyniki są tak słabe?

Raport wyraźnie pokazuje, że problem nie tkwi w jednym czy dwóch technicznych potknięciach. To systemowy brak podejścia do dostępności. Automatyczne testy świetnie wykrywają błędy kodu, ale nie są w stanie ocenić, czy np. tekst alternatywny do zdjęcia faktycznie ma sens dla osoby korzystającej z czytnika ekranu. To trochę jak wykrywacz metalu, powie, że coś jest, ale nie oceni, czy znalezisko jest wartościową monetą czy kawałkiem złomu.

W aplikacjach mobilnych dominowały problemy z nagłówkami, etykietami i kolejnością fokusa. To sygnał, że wiele z nich tworzono szybko, bez wdrożonych wzorców semantycznych i bez testów z udziałem użytkowników. Tu właśnie kryje się jeden z kluczowych problemów – brak testowania na prawdziwych odbiorcach.

Systemowe przyczyny problemów

Przyczyn tak dramatycznych wyników można szukać w kilku obszarach:

• brak kompetencji i specjalistów – w administracji publicznej dostępnością zajmuje się niewielka grupa osób, a potrzeby są ogromne;
• fragmentaryczne podejście do procesu – często poprawki wprowadzane są „po fakcie”, zamiast planować dostępność od etapu projektowania;
• procedury zamówień publicznych – instytucje kupują strony i aplikacje, kierując się głównie ceną i funkcjonalnością, a nie zgodnością z WCAG;
• niska świadomość społeczna – niewiele osób składa skargi czy wnioski o poprawę, a instytucje nie czują presji, by priorytetowo traktować ten temat.

Co to oznacza w praktyce?

Brak pełnej dostępności stron i aplikacji publicznych ma realne konsekwencje. Dla osób z niepełnosprawnościami to po prostu wykluczenie (brak możliwości złożenia wniosku, pobrania formularza czy zapisania się do lekarza online). Dla instytucji to ryzyko:

• postępowań nadzorczych i skarg;
• utraty zaufania społecznego;
• konieczności kosztownych poprawek w trybie awaryjnym.

W ujęciu systemowym problem ten może prowadzić do stagnacji. Kolejne monitoringi będą ujawniać te same błędy, jeśli nie zmieni się podejście do projektowania i zarządzania dostępnością.

Od czego zacząć poprawę?

Choć wyniki raportu są alarmujące, wskazują też, gdzie można działać najszybciej. Największy efekt przy najmniejszych nakładach dają poprawki w pięciu obszarach:

• struktura nagłówków;
• etykiety formularzy;
• kolejność fokusa i obsługa klawiatury;
• opisy alternatywne do grafik;
• kontrast kolorystyczny.
  

Wdrożenie dobrych praktyk w tych punktach może realnie podnieść poziom dostępności stron i aplikacji. Drugim ważnym krokiem jest wprowadzenie obowiązku audytów eksperckich i testów z udziałem użytkowników. Tylko wtedy można mówić o rzetelnym spełnieniu wymagań.

Deklaracje Dostępności – problem z jakością

Raport z monitoringu 2024 roku pokazuje jednoznacznie: największą bolączką polskich instytucji publicznych nie jest dziś samo posiadanie deklaracji dostępności, ale ich jakość. Choć na papierze wiele stron internetowych i aplikacji mobilnych je ma, to zgodnie z Ustawą o dostępności cyfrowej poprawnie sporządzone były… zaledwie w 1% przypadków. Oznacza to dramatyczny spadek jakości – w 2022 roku zgodnych deklaracji było 7%, a w najnowszym badaniu ten wynik spadł siedmiokrotnie.

Deklaracje powinny być dla użytkowników jasną informacją: z czym poradzą sobie samodzielnie, a w jakim momencie mogą napotkać trudności. Tymczasem w 99% przypadków dokumenty te są błędnie wypełnione, niepełne lub niezgodne z ustawą, co sprawia, że tracą swoją wartość, pozostawiając użytkowników (szczególnie osoby z niepełnosprawnościami) bez realnej wiedzy, czy dana usługa cyfrowa jest dla nich dostępna.

Najczęściej powtarzające się błędy mają charakter systemowy i należą do nich m.in.:

• brak lub niepełny opis dostępności architektonicznej – brak informacji o dostępności budynku lub siedziby (np. windy, podjazdy);
  
• niezgodna forma lub treść ze wzorcem ministerialnym – np. brak sekcji o procedurze zgłaszania uwag lub o zgodności z WCAG 2.1 AA;
  
• błędne miejsce publikacji lub brak aktywnego linku – deklaracja nie jest w widocznym miejscu (np. stopce strony) lub link do niej nie działa;
  
• brak najważniejszych informacji dla użytkowników – pominięte sekcje o wsparciu (np. brak info o skrótach jak Alt+F10 w czytnikach ekranu lub tłumaczu PJM);
  
• techniczne braki w kodzie – błędy walidacji (np. data w formacie DD.MM.RRRR zamiast ISO 8601, brak alt dla elementów w deklaracji);
  
• brak linku do strony Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO) – pominięty obowiązkowy link do biura@brpo.gov.pl dla zgłaszania skarg.

Co oznaczają te uchybienia w praktyce? Dla użytkowników, szczególnie osób z niepełnosprawnościami, brak rzetelnej deklaracji dostępności to sytuacja podobna do kupna biletu do kina, na którym nie ma informacji, jaki film, kiedy i w jakiej sali zostanie wyświetlony. Dokument istnieje, ale nie daje realnej wiedzy, jak korzystać z usług, uniemożliwiając planowanie i zwiększając frustrację. Aby to zmienić, Ministerstwo Cyfryzacji zaleca szkolenia i automatyzację weryfikacji. Czas na realne działania, nie tylko na papierze.

Kto będzie badany w 2025 roku?

Ministerstwo Cyfryzacji opublikowało wykaz podmiotów, których strony internetowe i aplikacje mobilne zostaną objęte monitoringiem dostępności w 2025 roku. W ramach szczegółowych analiz znajdzie się 100 stron WWW i 45 aplikacji mobilnych – większość badanych po raz pierwszy, część po raz kolejny.

Wybór jest oparty na decyzji wykonawczej Komisji UE 2018/1524, która określa metodologię monitoringu. Podstawowe kryteria wyboru to:

• reprezentatywność pod względem rodzaju usług publicznych (np. administracja, kultura, edukacja, zdrowie);
• rozmiar i poziom zasięgu działalności podmiotu;
• różnorodność funkcji – aby sprawdzony został zarówno front-end (np. formularze), jak i komunikat (np. dokumenty, multimedia).

Na tej podstawie listy są komponowane tak, by zapewnić szeroki obraz stanu realizacji dostępności cyfrowej w Polsce.

Co to oznacza dla badanych podmiotów?

Jeśli Twoja instytucja znalazła się na liście, to znak, że znajdzie się w centrum uwagi nadzoru dostępności cyfrowej. Obejmuje to:

• bardziej wymagające audyty, łączące automaty, ekspertów i testy z użytkownikami;
• ocenę zarówno pod względem funkcjonalnym (nawigacja, formularze), jak i formalnym (deklaracje, struktura strony);
• możliwość większej presji na poprawę, ale też ewentualnego wsparcia edukacyjnego i technicznego w ramach rządowych programów edukacyjnych (m.in.: “„Systemowe kształcenie specjalistek i specjalistów dostępności cyfrowej”).

Jak przygotować się na monitoring?

Oto kilka praktycznych kroków rozłożonych w czasie:

Znajomość kryteriów wyboru do monitoringu oraz rzetelne przygotowanie się to najlepszy sposób, aby zamiast reagować, działać proaktywnie. Dzięki temu Twoja instytucja nie tylko sprawdzi się w badaniu, ale zyska większe zaufanie społeczne i realny wpływ na jakość usług cyfrowych. I co najważniejsze: będzie realnie dostępna.

Przygotuj się na nadchodzące badania z nami!

Nie czekaj aż Twoja instytucja znajdzie się na liście objętej monitoringiem. Już teraz zadbaj o realną dostępność cyfrową razem z Dostępną Polską! Od 15 lat wdrażamy ją w podmiotach państwowych, realizując kompleksowe usługi dla sądów, prokuratur oraz jednostek samorządu. 

Wybierając Dostępną Polskę zyskujesz dostęp do m.in.:

• dostępnej strony www, zgodnej z WCAG, RODO, BIP oraz posiadającej Deklarację Dostępności;
• opieki autorskiej z dedykowanymi modułami i gwarancję zgodności z przepisami dzięki regularnym aktualizacjom;
• szkoleń z obowiązującego standardu WCAG dla personelu;
• autorskiego i unikatowego w skali kraju HelpDesku, który pozwala na rozwiązywanie bieżących problemów z dostępnością.

FAQ

W tej sekcji znajdziesz krótkie odpowiedzi na pytania, które najczęściej pojawiają się w kontekście monitoringu dostępności stron www i aplikacji mobilnych w Polsce. To esencja wiedzy w pigułce, bez zbędnych opisów, ale z konkretnymi wskazówkami.

Jakie były główne problemy zidentyfikowane w monitoringu 2024?

Najczęściej wskazywane błędy to brak poprawnych deklaracji dostępności, problemy z kontrastem kolorów, nieoznaczone nagłówki i trudności w obsłudze formularzy. Monitoring dostępności stron www ujawnił też, że żadna z badanych witryn i aplikacji nie spełniała w pełni wymagań ustawy.

Czy moja instytucja może zostać wybrana do monitoringu w 2025 roku?

Tak. Lista instytucji jest tworzona przez Ministerstwo Cyfryzacji na podstawie metodologii unijnej i obejmuje różne typy usług publicznych. Każdy podmiot publiczny powinien zakładać, że może znaleźć się w próbie i być gotowy na szczegółowe badanie.

Co powinna zrobić instytucja, aby poprawić dostępność cyfrową?

Najlepszym krokiem będzie wybór sprawdzonego dostawcy rozwiązań zakresu dostępności, poprawa treści i struktury strony oraz dbałość o zgodność deklaracji wraz z późniejszymi, regularnymi poprawkami. Ważne jest też szkolenie redaktorów i administratorów, aby monitoring dostępności nie ujawnił powtarzalnych, prostych do uniknięcia błędów.